Thị trường cà phê toàn cầu đang đối mặt với tình trạng thắt chặt nguồn cung ngắn hạn khi xuất khẩu từ Brazil – quốc gia sản xuất lớn nhất thế giới – sụt giảm mạnh trong tháng 3. Nguyên nhân cốt lõi đến từ việc nông dân chủ động giữ hàng trong giai đoạn giao mùa, kết hợp với các nút thắt dai dẳng về hạ tầng và rủi ro địa chính trị.
Hoạt động xuất khẩu cà phê của Brazil tiếp tục hạ nhiệt rõ rệt với tổng khối lượng tháng 3 chỉ đạt 3,04 triệu bao, giảm 7,8% so với cùng kỳ năm ngoái và kéo theo kim ngạch giảm 15,1% xuống 1,125 tỷ USD. Tính chung quý I/2026, lượng hàng rời cảng cũng bốc hơi 21,2%, lùi về mức 8,465 triệu bao. Bức tranh ảm đạm này không hoàn toàn do thiếu hụt sản lượng mà chủ yếu phản ánh tâm lý thị trường: nông dân Brazil hiện có nền tảng tài chính vững chắc nên không chịu áp lực phải bán tháo bằng mọi giá. Thay vào đó, họ chủ động găm giữ lượng hàng tồn kho ít ỏi cuối vụ để chờ đợi các vùng giá hấp dẫn hơn, tạo ra tình trạng khan hiếm cục bộ trước khi nguồn cung từ vụ mới chính thức tung ra thị trường vào tháng 4 đối với Robusta và cuối tháng 5 đối với Arabica.
Sự sụt giảm của tổng lượng xuất khẩu mang đậm dấu ấn từ phân khúc Arabica, vốn đang chịu áp lực cạn kiệt tồn kho lớn nhất. Trong quý I, khối lượng Arabica xuất đi chỉ đạt 6,712 triệu bao, lao dốc 25,8% và kéo theo dòng cà phê đặc sản cũng sụt giảm tới 42,7%. Trái ngược với sự khan hiếm của Arabica, dòng chảy Robusta lại ghi nhận đà bứt phá ngoạn mục nhằm lấp đầy khoảng trống nhu cầu. Dù chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ, khối lượng xuất khẩu Robusta và Conilon trong quý I vẫn tăng 11% đạt 780.911 bao; riêng trong tháng 3 đã ghi nhận mức tăng đột biến 164,8%. Con số này phản ánh sự chuyển dịch rõ rệt của các nhà rang xay quốc tế trong việc tìm kiếm nguồn nguyên liệu thay thế có giá thành cạnh tranh hơn giữa bối cảnh Arabica khan hiếm.
Bên cạnh yếu tố nội tại từ người trồng, chuỗi cung ứng cà phê Brazil còn đang chịu sức ép nặng nề từ các rào cản vĩ mô và hạ tầng. Tình trạng quá tải tại các cảng biển, đặc biệt là cảng Santos – nơi xử lý tới 75,7% lượng hàng xuất khẩu quý I – khiến hàng loạt container bị ách tắc chờ ngày lên tàu. Đồng thời, những bất ổn về chính sách thương mại của Mỹ và rủi ro an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz đã đẩy chi phí cước biển và phí bảo hiểm tăng vọt. Hệ quả là dòng chảy cà phê sang các thị trường tiêu thụ trọng điểm đều suy yếu nghiêm trọng; điển hình là lượng hàng xuất sang Đức (đối tác lớn nhất) giảm 15,6%, trong khi khối lượng giao đến Mỹ lao dốc tới 48,3% trong ba tháng đầu năm.
Trong ngắn hạn, sự kiên nhẫn của nông dân Brazil và các rào cản logistics sẽ tiếp tục thiết lập một vùng đệm an toàn, ngăn chặn rủi ro giảm giá sâu đối với các hợp đồng tương lai. Tuy nhiên, áp lực thắt chặt này chỉ mang tính thời điểm. Khi vụ thu hoạch mới với kỳ vọng sản lượng đạt mức kỷ lục bắt đầu tăng tốc từ tháng 5, dòng cung dồi dào sẽ dần được giải phóng, buộc cấu trúc giá phải điều chỉnh lại để phản ánh đúng thực tế thặng dư của nửa cuối năm.